ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 68
تاريخ رشيدى ( فارسي )
حداقل يك بار لشكريانش را به داخل لاداخ برد ، با اين حال از گفتههاى ميرزا حيدر چنين برمىآيد كه از زمان جلوس حامى وى ، سلطان سعيد ، چندين بار گروههايى براى غارت به خانات فرستاده شدهاند . صرفنظر از گفتههاى ميرزا حيدر و مؤلف هفت اقليم « 1 » كه طبعا اطلاعات خود را از تاريخ رشيدى برگرفته است ، اطلاعات زيادى در مورد اين تهاجمات اوليه در دست نيست . همه آنها بدون دليل و صرفا به اميد غارت انجام گرفته ، اما با ماسك تعصب مذهبى ، چهره آن را تغيير دادهاند و نمىتوان با اطمينان اين تعبيرات را پذيرفت . هيچ يك از آنها يعنى نه سلطان سعيد و نه ميرزا حيدر ظاهرا نتوانستهاند تأثير زيادى در اهالى بجاى گذاشته و موجب سعادتمندى آنان گردند و اهالى ، مذهب و عادات خود را تا امروز حفظ كردهاند ، و اگر چه در روزگار معاصر از نظر سياسى به زير يوغ دوگراهاى هندو رفتهاند ، اما هنوز وابستگىهاى قديمى خود را با لهاسا ، در تمام موارد مربوط به بوديسم و رسومات اجتماعى ، محفوظ نگهداشتهاند . از آنجا كه ميرزا حيدر در مورد جنگ لاداخ به اجمال سخن مىگويد ، احتمال دارد كه اهالى تنها مقاومت نظامى اندكى در برابر مهاجمان ، از خود نشان داده باشند ، اما مطمئنا با توجه به طبيعت خشن سرزمين آنان ، شرايط سخت اقليمى ، و حربه متداول در ميان قسمت اعظم نژاد زرد - مقاومت انفعالى - كه مآلا به آزادى از دست دشمن مىانجامد ، جنگ شديدى در نگرفته است و آنان براستى موفقيت حاصل كردهاند . پس از انقياد لاداخ ، سريعا به سوى كشمير لشكركشى شد كه در ابتدا به سادگى پيروزىهايى به دست آمد ، اما با بروز خيانت و نارضايتى در اردوى مغول ، ميرزا حيدر پس از چند ماه اشغال ناچار شد عملا كشمير را مستقل رها كرده و به لاداخ متوسل شود . سلطان سعيد خان به اميد بهرهمندى از افتخارات « جهاد » به دنبال نايب خود به سوى لاداخ حركت كرد اما به واسطه افراط در مشروبخوارى « 2 » ، مزاجش از اعتدال خارج
--> ( 1 ) . ر . ك : به منتخبات كاترمر از اين اثر در : 181 . p , . vix , ior ud , htoilbib al ed stircsunam sed stiartxe te seciton . ( 2 ) . اين گفته مصحح انگليسى با نوشتههاى ميرزا حيدر مطابقت ندارد زيرا به نوشته وى ، خان ده سال قبل از آن از شرابخوارى توبه كرده و شديدا به عبادت و پارسايى پرداخته بود . ( م )